Naam : Oude Stadhuis (Onbekend)
Adres : Kerkplein 6, Woerden  Kaart
Gemeente : Woerden, Utrecht
Gebouwd : 1501 - 1505
Gemeentehuis : 1505 - 1890
Nu : Museum
Architect : -
Bouwstijl : Hollandse renaissance
Toegevoegd : 20-4-2008
Gewijzigd : 20-4-2008
Oude Stadhuis
Het eerste deel van het voormalige stadhuis werd in 1501 als eenlaags pand met zolder gebouwd. De onderpui daarvan is in laatgotische vormen uitgevoerd. De zolder werd gebruikt als opslagplaats voor onder andere de stedelijke turf. In 1552 is de zeskante traptoren geplaatst en in 1567 is de schandpaal tegen de voorgevel aangebracht. Op de kaak werden personen aan het publiek getoond voor kleine vergrijpen zoals ruziemaken, lasteren en bedelen.

Verdieping erop
Omdat het stadsbestuur in 1602 is uitgebreid met een vroedschap van 16 achtenswaardige, rijke, bekwame en vreedzame heren moest daar een waardige ruimte voor komen. Het stadhuis werd daarom van 1608 tot 1614 verhoogd, van een nieuwe geveltop voorzien en naar achteren uitgebreid. De schrijnwerker Jan Janszoon Vermij heeft de betimmering gemaakt waarin het stadswapen en vrouwe Justitia zijn uitgesneden.

Gebruik
In de volgende eeuwen is het stadhuis weinig veranderd. In 1816 is het voor de eerste keer bepleisterd , wat in de 19e eeuw een aantal maal is herhaald. In 1841 komt wordt de eerste maal het voorstel om het ruim 340 jaar oude gebouw af te breken, omdat er niet genoeg ruimte was voor de arrestanten. Dit is door de Minister van Binnenlandse Zaken in 1844 niet geaccepteerd. Tussen 1847 en 1851 is zijn er daarna enige ‘reparatiën’ verricht. Daarbij is de toren tot de daklijst afgeknot, het klokketorentje in een dakstoel gezet, de topgevel met Vrouwe Justitia gesloopt en is de pui met trappen voor het gebouw verwijderd.

Einde stadhuis
In 1883 werd de dynamische burgemeester M.W. Schalij benoemd. Deze wilde het oude stadhuis zo snel mogelijk slopen en daarvoor een ruim en efficiënt nieuw gemeentehuis bouwen. Dit hoorde Mr. Victor E.L. de Stuers, de hoogste ambtenaar van het Ministerie van Binnenlandse Zaken op het gebied van de monumentenzorg. Door zijn ingrijpen is het stadhuis op 24 juli 1889 aan het Rijk geschonken. Het Rijk liet het gebouw in 1889/1890 onder leiding van de Rijksbouwmeester J. van Lokhorst restaureren, waarbij het weer in zijn oude luister hersteld werd: zowel het torentje als de topgevel met Vrouwe Justitia werden opnieuw aangebracht.

Ander gebruik
Van 1890 tot 1934 is het gebouw in gebruik geweest als kantongerecht. Vanaf 1934 huurde het gemeentebestuur het gebouw als gemeentelijke Oudheidkamer. In 1975 kocht de gemeente Woerden het gebouw van het rijk terug. In 1985/1986 werd het opnieuw gerestaureerd en is het oude stadhuis in gebruik als Stadsmuseum.
Bronnen:
  Raadhuizen (in de Provincie Utrecht), Stenvert, R. e.a., Utrecht 1996
  Van raadkamers tot nieuw stadhuis, Peters, L.Cl.M. e.a., Stadsarchief Woerden 1994
  Kijk op Stadhuizen, Zeegers, G. e.a., Amsterdam 1986